Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze serdecznie zaprasza 6.11.2026 o godz. 17:00 na wernisaż wystawy
„W cieniu Gór Olbrzymich. W państwie pruskim 1740-1871”.
Na wystawie zaprezentujemy unikalne przedmioty, pochodzące z kilkunastu muzeów z Polski, Niemiec i Czech, związane z okresem pruskim w regionie, m. in.: modele krosien, unikalne przedmioty rzemiosła artystycznego, obrazy władców i znanych ludzi, grafikę, miniatury, tkaniny lniane i adamaszki, przedmioty wykonane przez słynnych cieplickich rytowników szkła i kamieni szlachetnych, snycerzy oraz rzeźbiarzy kości i rogu. Poznamy także historię pierwszych manufaktur i początki kolei w regionie.
Ekspozycja jest trzecią z cyklu wystaw „W cieniu Gór Olbrzymich”, zrealizowana w ramach projektu i finansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury- w ramach programu rządowego Wspieranie działań muzealnych – wystawy i katalogi 2026.
Wystawa dostępna do 30.05.2027.
Okres pruski w dziejach Śląska rozpoczął się w 1740 roku wraz z kryzysem sukcesyjnym w imperium Habsburgów, dotychczasowych władców m.in. tej prowincji. Pretensje do austriackiego tronu zgłosiło wówczas kilku europejskich monarchów, lecz zaistniałą sytuację najsprawniej wykorzystał król Prus Fryderyk II, który po serii kampanii wojennych na trwałe przyłączył niemal cały Śląsk do Królestwa Prus. Był to początek fascynujących przemian dziejowych, których ducha chcemy zaprezentować Państwu na tej wystawie. Datą zamykającą naszą opowieść jest 1871 rok, w którym zakończono proces zjednoczenia Niemiec i w Wersalu pod Paryżem proklamowano powstanie Cesarstwa Niemieckiego. Wybór tego miejsca stał się symbolem upokorzenia pokonanej Francji i sygnałem dla Europy o woli dominacji nowego państwa.
Elity i stany wyższe w takich miastach, jak Jelenia Góra czy Kowary, dość szybko podporządkowały się nowej władzy, składając przysięgi na wierność Fryderykowi II, zwłaszcza że pruska administracja starała się zachować dotychczasowe przywileje stanowe. Zreformowano działanie sądownictwa i wprowadzono szereg zmian mających na celu ożywienie gospodarki. Zniesiono tortury sądowe, co było ważnym krokiem humanitarnym, oraz wprowadzono ujednolicone prawo handlowe, co przyczyniło się do większego bezpieczeństwa w prowadzeniu interesów. Skupiono się m.in. na wspieraniu lokalnych gałęzi przemysłu oraz na rozbudowie infrastruktury drogowej ułatwiającej transport towarów. Pruski władca starał się przyciągać wykwalifikowanych rzemieślników i często wprowadzał przepisy chroniące rodzimą produkcję przed zagraniczną konkurencją. Wszelką wytwórczość postrzegano jako ważne źródło bogactwa i wzrostu państwa. Zmiany nastąpiły także w sferze tolerancji religijnej. W porównaniu z wcześniejszymi rządami katolickich Habsburgów nowe rządy Hohenzollernów stały się dla śląskich protestantów wręcz cywilizacyjnym i religijnym wyzwoleniem.
Kolejni władcy Prus kontynuowali gospodarczy kierunek dotychczasowej polityki, a region stał się jednym z najważniejszych i najlepiej rozwiniętych obszarów państwa. Trudny, kryzysowy czas nastąpił w okresie wojen napoleońskich, kiedy okupowany Śląsk nie tylko został odcięty od rynków eksportowych, ale i zobligowany do wypłaty kontrybucji wojennych na rzecz Francji. Druga połowa XIX w. znormalizowała nieco sytuację, przynosząc nowe cywilizacyjne ożywienie. W rejonie Jeleniej Góry najistotniejszą zmianą stała się budowa kolei górskiej, która połączyła region z resztą kraju, napędzając gospodarkę, a także turystykę w Karkonoszach. Linia Śląskiej Kolei Górskiej dotarła do Jeleniej Góry w 1866 r.
Pięć lat później nastąpił ważny moment w dziejach regionu, kiedy Śląsk wszedł w skład nowo powstałej II Rzeszy Niemieckiej – jednego z największych państw Europy, którego potęga przemysłu i armii wkrótce przewyższyła osiągnięcia brytyjskie. Zjednoczenie Niemiec przyniosło ogromne przyspieszenie industrializacji i modernizacji. Na Śląsku jeszcze dynamiczniej rozwinął się przemysł ciężki i wydobywczy, a region stał się jednym z głównych motorów napędowych gospodarki całego państwa.